Służebność przesyłu jest jednym z ograniczonych praw rzeczowych, które umożliwia przedsiębiorstwu przesyłowemu korzystanie z cudzej nieruchomości w celu umieszczenia na niej urządzeń przesyłowych, takich jak linie energetyczne czy rurociągi. W niniejszym artykule omówię, kto może żądać ustanowienia służebności przesyłu, jakie są przesłanki sądowego uzyskania wynagrodzenia za jej ustanowienie, jak ustala się wynagrodzenie za jej ustanowienie oraz wskażę, że w takim zakresie przysługuje powództwo sądowe o zasądzenie należnego wynagrodzenia.
Kto może żądać ustanowienia służebności przesyłu?
Zgodnie z art. 49 § 2 Kodeksu cywilnego, przedsiębiorca przesyłowy może żądać ustanowienia służebności przesyłu na nieruchomości, na której znajdują się lub mają zostać zainstalowane urządzenia przesyłowe. Wyjaśniając – przedsiębiorca przesyłowy to podmiot, który prowadzi działalność polegającą na przesyłaniu energii, gazu, wody lub innych mediów za pomocą odpowiednich urządzeń.
W tym miejscu należy skazać, że granica odpowiedzialności pomiędzy przedsiębiorstwem energetycznym a odbiorcą energii jest określona w umowie o przyłączenie do sieci. W praktyce oznacza to, że przedsiębiorstwo energetyczne odpowiada za urządzenia do licznika, natomiast odbiorca energii, czyli właściciel nieruchomości, odpowiada za instalacje za licznikiem oraz wewnątrz budynku.
Przesłanki uzyskania wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu
Art. 305² § 2 Kodeksu cywilnego określa, że wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu powinno być odpowiednie i może mieć charakter jednorazowy lub okresowy. Przepis ten nie precyzuje jednak szczegółowych kryteriów ustalania wynagrodzenia, pozostawiając sądowi swobodę w tym zakresie. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 25 stycznia 2024 r. (I CSK 5211/22) wskazał, że wynagrodzenie powinno co do zasady przybierać postać świadczenia jednorazowego, a nie okresowego, chyba że służebność przesyłu jest ustanowiona na czas określony.
Wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu
Wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu musi być ustalane indywidualnie w każdej sprawie, z uwzględnieniem takich czynników jak:
- Zakres obciążenia: Jak duża część nieruchomości jest zajęta przez urządzenia przesyłowe.
- Charakter obciążenia: Rodzaj urządzeń przesyłowych i ich wpływ na nieruchomość.
- Trwałość obciążenia: Czy służebność jest ustanowiona na czas określony czy nieokreślony.
- Uciążliwość obciążenia: Jak bardzo obecność urządzeń przesyłowych utrudnia korzystanie z nieruchomości przez właściciela.
- Wpływ na wartość nieruchomości: Czy obecność urządzeń przesyłowych obniża wartość nieruchomości.
- Zaspokojenie potrzeb właściciela: Czy urządzenia przesyłowe służą także zaspokojeniu potrzeb właściciela nieruchomości obciążonej.
Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 28 grudnia 2023 r. (I CSK 5809/22) podkreślił, że wynagrodzenie powinno być dostosowane do okoliczności każdej sprawy. Wynagrodzenie może obejmować zarówno rekompensatę za korzystanie z nieruchomości, jak i odszkodowanie za obniżenie jej wartości oraz inne szkody, w tym utracone korzyści.
Podsumowanie
Ustanowienie służebności przesyłu wiąże się z koniecznością odpowiedniego wynagrodzenia dla właściciela nieruchomości obciążonej. Przedsiębiorca przesyłowy może żądać ustanowienia takiej służebności, a wynagrodzenie za jej ustanowienie powinno być ustalane indywidualnie, z uwzględnieniem szeregu czynników wpływających na wartość nieruchomości i uciążliwość obciążenia. Zaś w przypadku braku wypłaty wynagrodzenia właścicielowi przysługuje powództwo sądowe o zasądzenie należnego wynagrodzenia. Właściciele nieruchomości powinni być świadomi swoich praw i obowiązków, aby móc skutecznie zarządzać swoimi nieruchomościami.
