Nieważność umów kredytów frankowych zawieranych przez przedsiębiorców
W ostatnich latach temat kredytów frankowych budzi wiele emocji, zarówno wśród konsumentów, jak i przedsiębiorców. Choć przepisy dotyczące ochrony konsumentów nie mają zastosowania do przedsiębiorców, to jednak istnieją inne podstawy prawne, na które mogą się oni powoływać, aby stwierdzić nieważność umowy kredytowej. W tym artykule przyjrzymy się, jak przedsiębiorcy mogą dochodzić swoich praw w kontekście umów kredytów frankowych.
Orzeczenia Sądu Najwyższego
- Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 kwietnia 2022 r. (III CZP 40/22) otworzyła nowe możliwości dla przedsiębiorców w sporach dotyczących kredytów frankowych. Sąd Najwyższy uznał, że postanowienia umowy kredytowej, które pozwalają bankowi jednostronnie określać kurs waluty, są sprzeczne z naturą stosunku prawnego kredytu indeksowanego do waluty obcej, jeśli nie wynikają z nich obiektywne i weryfikowalne kryteria oznaczenia tego kursu. Takie postanowienia mogą być uznane za niedozwolone, co daje przedsiębiorcom podstawę do kwestionowania ważności umowy kredytowej.
- Orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 8 czerwca 2023 r. (C-570/21) rozszerzyło definicję konsumenta na osoby, które zaciągnęły kredyt częściowo na cele prywatne, a częściowo na cele działalności gospodarczej. Oznacza to, że przedsiębiorcy, którzy przeznaczyli choćby część kredytu frankowego na cele konsumenckie, mają większe szanse na uznanie ich za konsumentów w rozumieniu prawa unijnego. To z kolei umożliwia im korzystanie z ochrony przewidzianej dla konsumentów, w tym z możliwości stwierdzenia nieważności umowy kredytowej.
Sprzeczność z zasadą swobody umów
Sprzeczność z zasadą swobody umów oznacza, że umowa zawiera postanowienia, które są niezgodne z podstawowymi zasadami prawa cywilnego, w tym z zasadą równości stron i uczciwości kontraktowej. Przedsiębiorcy mogą argumentować, że klauzule przeliczeniowe do waluty obcej były niejasne, nieprzejrzyste i naruszały równowagę kontraktową, co prowadzi do sprzeczności z zasadą swobody umów. Wskazać należy, że jednym z głównych argumentów przemawiających za unieważnieniem umowy kredytu frankowego jest naruszenie zasady swobody umów w kontekście naruszenia równowagi kontraktowej. Banki, posiadając znacznie większą siłę rynkową niż kredytobiorcy, często zastrzegają sobie prawo do jednostronnego ustalania kursu waluty. Taka praktyka narusza zasadę swobody umów oraz równowagi kontraktowej, ponieważ kredytobiorca nie ma żadnego wpływu na kształtowanie się kursu, co stawia go w wyjątkowo niekorzystnej sytuacji. Nadto, gdy bank oferował kredytobiorcy wyłącznie kredyt frankowy nie dając mu możliwości zawarcia umowy w walucie złoty polski, wykorzystał swoją przewagę rynkową, a takie działania należy ocenić jako sprzeczne z zasadami uczciwego obrotu.
Szeroka definicja konsumenta
Stosując przepisy dotyczące ochrony konsumentów możliwe jest operowanie dodatkowym argumentem za nieważnością umowy kredytu frankowego, czyli uznaniem klauzul waloryzacyjnych za abuzywne.
Zgodnie z art. 22 Kodeksu cywilnego, konsumentem jest osoba fizyczna dokonująca z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Oznacza to, że kluczowym elementem jest brak bezpośredniego związku czynności prawnej z prowadzoną działalnością gospodarczą.
Prowadzenie działalności gospodarczej w lokalu mieszkalnym
Wielu kredytobiorców prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą w lokalach mieszkalnych, które zostały zakupione za kredyt frankowy. W takich przypadkach, sądy często uznają, że kredytobiorca nie traci statusu konsumenta, jeśli kredyt został zaciągnięty na cele mieszkaniowe, a działalność gospodarcza jest prowadzona w wydzielonej części lokalu.
Przykłady orzeczeń sądowych
- Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 3 kwietnia 2020 r. (sygn. I ACa 351/19): Sąd uznał, że dla zakwalifikowania osoby fizycznej jako konsumenta, nie jest rozstrzygające, czy prowadzi ona działalność gospodarczą. Ważny jest charakter czynności prawnej i brak jej bezpośredniego powiązania z działalnością gospodarczą.
- Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 1 grudnia 2021 r. (sygn. I ACa 457/21): Sąd stwierdził, że status konsumenta wyznaczany jest w ramach konkretnej czynności prawnej dokonywanej z przedsiębiorcą, uwzględniając jej rodzaj i cel. Ta sama osoba fizyczna może być uznana za konsumenta w ramach pewnych transakcji, a za przedsiębiorcę w ramach innych.
- Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 10 stycznia 2022 r. (sygn. VI ACa 4/21): Sąd podkreślił, że dla przyznania statusu konsumenta, istotne są treść, charakter i cel czynności prawnej oraz obiektywne okoliczności towarzyszące zawarciu umowy.
Praktyczne przykłady
Kredyt na cele mieszkaniowe: Kredytobiorca zaciąga kredyt frankowy na zakup nieruchomości mieszkalnej, w której planuje mieszkać. W trakcie trwania umowy, zakłada działalność gospodarczą i rejestruje ją w miejscu zamieszkania. Wydziela jedno pomieszczenie do prowadzenia działalności. W takim przypadku, kredytobiorca nie traci statusu konsumenta, ponieważ kredyt został zaciągnięty na cele mieszkaniowe.
Kredyt na cele gospodarcze: Kredytobiorca zaciąga kredyt frankowy na zakup nieruchomości, która od początku miała być przeznaczona na cele związane z działalnością gospodarczą, np. zakład fryzjerski. W takim przypadku, kredytobiorca może stracić status konsumenta, ponieważ kredyt został zaciągnięty na cele gospodarcze.
Kredyt w walucie frank szwajcarski, a kredyt złotowy.
Udzielane w przeszłości kredyty indeksowane do waluty frank szwajcarski (CHF) często posiadały mniej korzystne parametry finansowe niż kredyty oferowane w PLN w tym samym okresie. Uwzględniając wskazane w niniejszym artykule orzeczenie TSUE w sytuacji, gdy przeważająca część kredytu była wykorzystana na potrzeby działalności gospodarczej, istotne jest zbadanie treści umowy również na gruncie przepisów konsumenckich.
Podsumowanie
Unieważnienie umowy kredytu frankowego zawartej między przedsiębiorcą a bankiem jest możliwe i uzasadnione. Naruszenie zasady swobody umów, równowagi kontraktowej, stosowanie mniej korzystne warunki kredytów indeksowanych w CHF to tylko niektóre z argumentów przemawiających za unieważnieniem takich umów. Warto pamiętać, że nierzadko do jednoosobowych przedsiębiorców stosuje się przepisy dotyczące ochrony konsumentów, co daje im większe szanse na wygraną w sporach z bankami.
Jeżeli posiadasz kredyt frankowy i chcesz unieważnić umowę kredytu frankowego, bądź zabezpieczyć powództwo w sprawie frankowej by już nie płacić bankowi rat kapitałowo-odsetkowych kredytu na czas postępowania – służę pomocą – zajmuje się tym zawodowo, jestem specjalistą w prawie cywilnym, ekspertem w sprawach frankowych.
Radca Prawny Krzysztof Adamczyk, tel. 516 215 294.
